Се работи за договор за заедничка градба склучен меѓу физичко лице (сопственик на земја) кое не е ДДВ обврзник и правно лице кое е ДДВ обврзник. Правното лице кое ќе се јави како инвеститор има лист за предбележување каде што стои точно кои станови ќе припаднат на физичкото лице во замена за отстапеното право на градење, а кои станови ќе останат на правното лице (инвеститор). Дали правното лице има обврска да фактурира на физичкото лице – сопственик на земјата станови со истакнато ДДВ по стапка од 5 % по набавна вредност или по продажна вредност?
Согласно член 2 точка 1 од Законот за данокот на додадена вредност, предмет на оданочување со данокот на додадена вредност е прометот на добра и услуги коj се врши со надоместок во земјата од страна на даночниот обврзник во рамките на неговата стопанска дејност.
Промет на добра во смисла на член 3 став 1 од ЗДДВ претставува преносот на правото на располагање со движен или недвижен материјален имот.
Согласно член 4 став 1 од ЗДДВ, кога прометот на добра се врши како надоместок за промет на други добра или за промет на услуги, секој од овие промети се смета за посебен промет на добра или на услуги.
Размена постои, кога надоместокот за одреден промет на добра се состои во друг промет на добра. Промет сличен на размената постои, кога надоместокот за одреден промет на добра се состои во услуга, за одредена услуга во промет на добра или за одредена услуга во услуга. Бидејќи при размената и при промет сличен на размената секое одвоено исполнување не претставува само надоместок, туку и промет, секој од овие промети важат одделно за промет на одредено добро или за услуга.
Кај прометот на добро за пари не постои размена, туку се работи за продажба. Намирувањето на одредена обврска преку плаќање во пари не претставува промет.
Во случај на размена или на промет сличен на размената заедно со плаќање пари, надоместокот на страната на еден од исполнувачите се состои делумно од промет на добра или од услуги и делумно од парично плаќање. Паричното плаќање не претставува промет. Кај примателот на плаќањето, паричните средства претставуваат составен дел од надоместокот, заедно со пазарната вредност на предаденото добро или извршената услуга.
Согласно член 16 од ЗДДВ, даночна основа на данокот на додадена вредност е вкупниот износ на надоместокот што е добиен, или што треба да се добие за прометот, во кој не е вклучен данокот на додадена вредност. Под надоместок се подразбираат пари, добра, услуги и други бенефиции според пазарната цена која ја плаќа или треба да ја плати примателот на доброто или корисникот на услугата или некое друго лице.
Согласно член 19 став 1 точка 3 од ЗДДВ, кога надоместокот за прометот на доброто или за услугата се состои во целина или делумно во промет на друго добро или друга услуга, како даночна основа се зема пазарната цена на добиеното добро или примената услуга.
Согласно член 31 став 1 точка 1 од ЗДДВ, даночниот долг настанува во моментот кога е извршен прометот на доброто. Кога доброто се превезува или испраќа, се смета моментот на започнување на превозот или на испраќањето. Кога прометот вклучува монтирање или инсталирање, се смета моментот кога соодветните работи се завршени.
Согласно член 53 ставови 1 и 2 од ЗДДВ даночниот обврзник е должен на барање да издаде фактура за прометот извршен спрема други даночни обврзници. За фактура се смета секој документ кој го издава даночниот обврзник или друго лице по негов налог за извршениот промет. Како фактура се смета и пресметката, со која даночниот обврзник пресметува одреден оданочив промет извршен спрема него од страна на друг даночен обврзник.
При размена на добра или услуги, секој поединечен даночен обврзник издава фактура (член 53 став 5 од ЗДДВ).
Фактурата мора да ги содржи податоците пропишани со член 53 став 10 од ЗДДВ.
Фактурите во смисла на член 53 од ЗДДВ не мора да се наречени како такви. Доволно е, ако произлегува од содржината на документот, дека се работи за пресметка на даночниот обврзник за прометот извршен од него и ако од документот произлегуваат податоците според член 53 став 10 од ЗДДВ. За фактура се смета и договор кој ги содржи податоците неопходни според член 53 став 10 од ЗДДВ.
Согласно член 23, став (1), точка 1 од ЗДДВ, се ослободува од данокот на додадена вредност прометот на станбени згради и станови, во оној дел, во кој истите се користат за станбени цели, со исклучок на првиот промет, кој ќе се изврши во период до пет години по изградбата.
Бидејќи првиот промет на станбени згради и станови во рок од пет години по изградбата е исклучен од даночното ослободување, даночното ослободување според член 23 точка 1 од ЗДДВ ги опфаќа:
- втората или натамошната испорака во рок од или надвор од петгодишниот период;
- првата испорака по истек на петгодишниот период по изградбата.
Поимот “изграден” го претставува моментот на изготвување на записникот за техничка исправност на објектот. Станбената зграда или станот се смета за изградена во моментот на утврдување во записникот за техничката исправност на објектот.
Согласно член 30, став (1), точка 14 од ЗДДВ повластена даночна стапка од 5% се применува врз првиот промет на станбени згради и станови во оној дел во кој истите се користат за станбени цели и кој ќе се изврши во рок до пет години по изградбата (примената на повластената даночна стапка во оваа ситуација важи до 31.12.2025).
При размена на добра и услуги секој поединечен даночен обврзник издава фактура за извршениот промет со примена на соодветната даночна стапка.
Согласно напред наведеното, инвеститорот има обврска да пресмета, пријави и плати данок на додадена вредност за становите кои ги добива физичкото лице согласно склучениот Договор помеѓу правното и физичкото лице. Во овој случај како даночна основа се зема пазарната цена на доброто согласно член 19, став (1), точка 3 од ЗДДВ.
Фирма А (фирма „мајка“) има изградено станбени објекти пред 6 години. За становите има изготвено проценка од овластен проценител пред неколку недели и намерата е истите да се вложат како 100% основачки влог во новооснована компанија Б (фирма „ќерка“). Влогот во форма на недвижен имот има третман на промет согласно ЗДДВ но, бидејќи станува збор за станови кои се изградени пред повеќе од пет години, дали при уписот на влогот истите ќе ослободени БЕЗ право на одбивка на ДДВ (член 23, став (1), точка 1) и дали за истите согласно член 37 од ЗДДВ ќе треба да се направи исправка на влезното ДДВ користено при изградбата, по м2?
Согласно член 2 став (1) точка 1 од Законот за данокот на додадена вредност, предмет на оданочување со данокот на додадена вредност е прометот на добра и услуги кој се врши со надоместок во земјата од страна на даночниот обврзник во рамките на неговата стопанска дејност и точка 2 увозот на добра.
Промет на добра претставува преносот на правото на располагање со движен или недвижен материјален имот согласно членот 3 став 1 од ЗДДВ.
Како промет на добра со надомест се смета и прометот на добра без надомест од страна на трговски друштва и други здруженија на лица спрема нивните сопственици на влог, спрема членовите и спрема ним блиски лица, ( член 3 став 3 точка 2 од ЗДДВ.)
Прометот на основачки влог на содружниците, ЗДДВ го третира како оданочлива трансакција, поради кое во случаите кога се пренесуваат добра од една во друга фирма како основачки влог или зголемување на основачки влог, настанува промет кој подлежи на оданочување со данокот на додадена вредност. Даночниот обврзник кој ги вложува добрата регистриран за целите на данокот на додадена вредност има обврска да пресмета данок на додадена вредност и согласно членовите 39 до 45 од ЗДДВ, данокот да го пријави во даночната пријава и да го плати.
Во глава IV ДАНОЧНИ ОСЛОБОДУВАЊА – Даночни ослободувања во земјата без право на одбивка на претходниот данок e уредено дека се ослободуваат од данок на додадена вредност прометот на станбени згради и станови, во оној дел, во кој истите се користат за станбени цели, со исклучок на првиот промет, кој ќе се изврши во период до пет години по изградбата (член 23 став (1) точка 1 од ЗДДВ).
Бидејќи првиот промет на станбени згради и станови во рок од пет години по изградбата е исклучен од даночното ослободување, даночното ослободување според член 23 точка 1 од ЗДДВ ги опфаќа:
- втората или натамошната испорака во рок од или надвор од петгодишниот период;
- првата испорака по истек на петгодишниот период по изградбата.
Даночниот обврзник, согласно член 35 став 1 точка 1 под а ) од ЗДДВ, нема право на одбивка на претходниот данок за набавки или увоз на добра и користењето на услуги кои се ослободен од данок според член 23 на овој закон или согласно член 23, став (1), точка 20 од ЗДДВ, се ослободува од данок на додадена вредност прометот на добра, како и користењето на истите во смисла на член 6, став (3), точка 1 од ЗДДВ, за кои било исклучено правото на одбивка на претходните даноци при нивната набавка, нивното производство или нивниот увоз според член 35 од ЗДДВ. Даночното ослободување важи само ако за испорачаните добра или за добрата користени според член 6, став (3), точка 1 од ЗДДВ било целосно исклучено правото на одбивка на претходниот данок според член 35 од ЗДДВ.
Ако даночниот обврзник предвидел влезните исполнувања набавени за цели на неговата стопанска дејност да ги користи за вршење на промет кој обезбедува право на одбивка, но истите ги користи/ел фактички за извршување на промет кој го исклучува правото на одбивка, во тој случај не постои право на одбивка на претходниот данок. Меродавна е секогаш фактичката, а не предвидената намена.
Во член 37 од ЗДДВ Исправка на одбивката на претходниот данок е уредено
(1) Доколку кај одредено инвестиционо средство се променат околностите кои во календарската година на прва употреба биле одлучувачки за одобрување на претходниот данок и доколку промената настапи во рок од пет години од почетокот на употребата на средството, во тој случај се врши порамнување за секоја календарска година на промена преку исправка на одбивката на претходниот данок кој отпаѓа на трошоците за негова набавка или производство. За недвижности, рокот изнесува десет години
(2) При исправката според став 1 на овој член, за секоја календарска година на промената, се поаѓа од една петтина во случаите од првата реченица, а во случаите од втората реченица од една десеттина од претходниот данок кој отпаѓа на инвестиционото средство. Во согласност со конкретните случаи се земаат предвид и пократки рокови.
(3) Измена на околностите постои и ако даночниот обврзник го оттуѓил или пренаменил за сопствена потрошувачка според член 3 став 3 точка 1 на овој закон сеуште наменски подобното инвестиционо средство пред истекот на соодветниот рок за исправка според ставовите 1 и 2 од овој член и доколку оттуѓувањето или сопствената потрошувачка можат поинаку да се оценат за цели на претходниот данок, отколку употребата во првата календарска година.
Став 3 од овој член важи и ако оттуѓувањето или самопотрошувачката настапиле во календарската година на негова прва употреба.
(4) Исправката според ставовите 3 и 4 на овој член се врши така, што ќе се смета дека инвестиционото добро се користело во периодот од оттуѓувањето или самопотрошувачката до истекот на соодветниот рок за исправка и натаму за стопанската дејност на даночниот обврзник според соодветните променети околности.
Согласно напред наведеното, првиот промет на станбени згради и станови во период после пет години по изградбата, кој се користи за станбени цели, е предмет на даночно ослободување без право на одбивка на претходниот данок, според член 23, став (1), точка 1 од ЗДДВ, поради кое регистрираниот даночен обврзник за целите на ДДВ доколку извршил одбивка на претходниот данок за влезните исполнувања, во даночниот период за кој го пресметал данокот, должен е да изврши исправка на претходниот данок, согласно 37 од ЗДДВ. Од друга страна, за вложениот станбен објект (упишан како основачки влог) после 5 години од изградбата нема обврска да пресмета излезно ДДВ.
